عراقچی: توافق ایران و عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست

ارتباط فردا: متن مصاحبه اختصاصی العربی الجدید با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه منتشر شد

متن مصاحبه به شرح ذیل است:

سوال: برای اولین بار در سال‌های اخیر و در سایه تداوم تنش‌های منطقه‌ای، نشست مشترکی میان ایران و شش همسایه جنوبی و عراق در مسقط برگزار می‌شود. بفرمایید که مهم‌ترین دستور کار، پیام و اهداف این نشست چیست؟ و ایده برگزاری آن چگونه شکل گرفت؟

عراقچی: ابتدا لازم می‌دانم یک نکته را درباره این نشست روشن کنم. این اجلاس، در واقع نشست هشت کشور حاشیه خلیج فارس است که بحرین، به دلایلی که خود اعلام کرده، تمایلی به حضور در آن نداشته است. بنابراین، نشست با حضور هفت کشور ساحلی خلیج فارس برگزار می‌شود و تعابیر دیگری که ممکن است برای توصیف عنوان یا ماهیت این نشست به کار برده شوند، دقیق و صحیح نیستند.

مهم‌ترین و در واقع تنها دستور کار این نشست، موضوع مسیر جدید دریایی در تنگه هرمز است. همان‌طور که می‌دانید، در گفت‌وگوهای میان جمهوری اسلامی ایران و سلطنت عمان، درباره ایجاد یک مسیر جدید دریایی در تنگه هرمز توافق صورت گرفته و نقشه‌های مربوط به این مسیر نیز تهیه شده است. همچنین، بیانیه مشترکی در این زمینه تنظیم شده است.

قرار است در این نشست، جزئیات این توافق، نقشه‌های مربوطه و بیانیه مشترک به اطلاع سایر کشورهای حوزه خلیج فارس برسد و پس از آن، در نهایت، این مجموعه برای سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) ارسال شود تا ثبت شود و در چارچوب سازوکارهای این سازمان قرار گیرد.

بنابراین، دستور کار نشست کاملاً مشخص و محدود است و نباید موضوعات دیگری را به‌عنوان دستور کار رسمی آن تعریف کرد. البته این نخستین‌بار است که چنین گفت‌وگویی بین کشورهای حوزه خلیج فارس در این قالب انجام می‌شود. از این منظر، می‌توان امیدوار بود که همین گفت‌وگو، در صورت وجود اراده سیاسی، زمینه یا پایه‌ای برای رایزنی‌های بعدی درباره سایر موضوعات مورد علاقه کشورهای منطقه فراهم کند. اما تأکید می‌کنم که این موضوع، هدف یا دستور کار فعلی نشست نیست. دستور کار این نشست مشخصاً و صرفاً موضوع ترتیبات جدید دریایی در تنگه هرمز است.

سوال: با توجه به این که دوطرف ایرانی و عمانی ابتکار برگزاری نشست را مطرح کرده‌اند، بفرمایید که ایران با دعوت به این نشست مشخصا به دنبال چیست؟ آیا همچنان که بارها تاکید کرده به دنبال مکانیزمی برای امنیت درون منطقه‌ای منهای آمریکاست؟ یا اهداف دیگری نیز مطرح است؟

عراقچی: ایران اساساً بر این باور است که این تنها کشورهای منطقه هستند که در قبال امنیت و ثبات این منطقه مسئولیت دارند. بنابراین طبیعی است که خود آنها درباره مسائل و چالش‌های منطقه با یکدیگر گفت‌وگو و رایزنی کنند. ما سال‌هاست بر گفت‌وگو، اعتمادسازی و همکاری میان کشورهای منطقه تأکید کرده‌ایم و معتقدیم امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که کشورهای منطقه بتوانند بدون دخالت یا مداخلات مخرب بازیگران خارج از منطقه، درباره مسائل مشترک خود به تفاهم برسند.

البته هدف این نشست، ایجاد یک سازوکار جدید امنیتی برای منطقه نیست و چنین موضوعی نیز در دستور کار نشست قرار ندارد. با این حال، اینکه کشورهای منطقه برای نخستین‌بار در چنین سطحی گرد یک میز می‌نشینند و درباره موضوعی مشخص مرتبط با امنیت و کشتیرانی منطقه گفت‌وگو می‌کنند، اتفاق مهمی است و می‌تواند به‌عنوان یک گام اعتمادساز تلقی شود. امیدواریم در صورت تداوم این روند، در آینده زمینه برای گفت‌وگو و همکاری درباره موضوعات دیگر نیز فراهم شود. ما معتقدیم مسائل منطقه تنها باید توسط خود کشورهای منطقه مدیریت شوند و هرچه گفت‌وگو و همکاری میان همسایگان افزایش پیدا کند، طبیعتاً زمینه مداخلات و ترتیبات تحمیلی از خارج منطقه نیز کمتر خواهد شد.

سوال: در کنار تبعات منطقه‌ای شدن جنگ اخیر بر روابط ایران با همسایگان جنوبی خود، این نشست مشترک در حالی برگزاری می‌‎شود که انصار الله یمن دیروز کنترل کامل باب المندب را به دست گرفته و درگیری‌های میان صنعا و ریاض بالا گرفته است، بفرمایید این نشست چه کمکی می‌تواند به رفع تنش‌های کنونی میان ایران و این کشورها و حل پرونده‌های منطقه‌ای همچون یمن بکند؟

عراقچی: باید میان این دو موضوع تفکیک قائل شویم. این نشست برای بررسی پرونده یمن یا حل‌وفصل اختلافات میان کشورهای منطقه برگزار نمی‌شود. همان‌طور که عرض کردم، دستور کار مشخص نشست، موضوع ترتیبات جدید دریایی در تنگه هرمز و اطلاع‌رسانی درباره توافق و مستندات مرتبط با آن است. اما اینکه چنین گفت‌وگویی در شرایط کنونی منطقه برگزار می‌شود، به خودی خود اهمیت دارد. ما امروز با مجموعه‌ای از بحران‌ها و تنش‌های به‌هم‌پیوسته در منطقه مواجه هستیم و تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده که راه‌حل این مسائل از مسیر تقابل، فشار و ورود بازیگران خارج از منطقه به دست نمی‌آید. هرچه کشورهای منطقه بیشتر با یکدیگر گفت‌وگو کنند، شناخت متقابل آنها از نگرانی‌ها، دغدغه‌ها و منافع یکدیگر افزایش می‌یابد و این روند می‌تواند به کاهش سوءتفاهم‌ها و مدیریت تنش‌ها کمک کند.

در مورد یمن نیز موضع جمهوری اسلامی ایران روشن است. ما معتقدیم مسئله یمن راه‌حل نظامی ندارد و آینده این کشور باید توسط خود یمنی‌ها و از طریق گفت‌وگو و یک روند سیاسی فراگیر تعیین شود.

سوال: با توجه به این که قرار است که توافق میان ایران و عمان درباره تنگه هرمز در این نشست امضا و اعلام شود، اگر مقدور است درباره محتوای این توافق بفرمایید و این که تا چه اندازه تهران بر روی حمایت این کشورها برای پیشبرد این توافق و فشار بر آمریکا برای پذیرش مسیر جدید کشتیرانی حساب باز کرده است؟

عراقچی: در مورد محتوای این تفاهم باید یک نکته را از ابتدا روشن کنم؛ این توافق به هیچ وجه به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست. تفاهم ایران و عمان در واقع چارچوب و ترتیباتی را مشخص می‌کند که در صورت فراهم شدن شرایط برای بازگشایی تنگه، تردد دریایی بر اساس آن انجام خواهد شد. بر اساس تفاهمی که میان ایران و عمان نهایی شده، جزئیات و مشخصات مسیرهای جدید ورود و خروج از تنگه هرمز تعیین شده است.

سوال: همانطور که شما هم اشاه کردید، تهران بارها اعلام کرده است که توافق با عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود و آن را به تحقق شروطی منوط کرده است. اگر ممکن است دقیقا بفرمایید که این شروط کدام است و تا چه اندازه چنین توافقی می‌تواند زمینه تحقق آنها و از سرگیری مذاکرات با آمریکا را فراهم کند؟

عراقچی: اگر بخواهم خیلی روشن پاسخ بدهم، شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، موضوع پیچیده یا فهرست تازه‌ای نیست. اگر آمریکا به تعهداتی که خودش در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد پذیرفته و امضا کرده، بازگردد و به آنها عمل کند، زمینه بازگشت وضعیت در تنگه هرمز به حالت عادی فراهم می شود. جمهوری اسلامی ایران خود را متعهد به تلاش برای تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز می‌داند اما طبیعتا اقدامات تجاوزکارانه و مداخلات غیرقانونی آمریکا، از جمله محاصره دریایی و جنگ اقتصادی، عامل اصلی عدم امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز هستند.

تفاهم ایران و عمان هم باید در همین چارچوب دیده شود. این تفاهم، ترتیبات و مسیرهای جدید تردد در تنگه هرمز را مشخص می‌کند، اما به‌خودی‌خود به معنای بازگشایی تنگه نیست. اگر آمریکا به تعهداتش در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد عمل کند، آن‌وقت چارچوبی که ایران و عمان درباره نحوه تردد طراحی کرده‌اند، می‌تواند مبنای بازگشت تردد به وضعیت عادی قرار بگیرد.